آکادمی بنو/آموزش پایتون

تاپل در پایتون

بهنام نوبخت · ۱۴۰۵/۸/۹

تاپل (Tuple) یکی از انواع داده در پایتون است که برای نگهداری چند مقدار در یک متغیر استفاده می‌شود. تاپل از نظر ساختار به لیست (List) شباهت دارد، اما تفاوت مهمی با آن دارد: عناصر تاپل پس از ایجاد قابل تغییر نیستند. به همین دلیل، زمانی که می‌خواهیم مجموعه‌ای از اطلاعات را به‌صورت ثابت نگهداری کنیم، تاپل می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. در این آموزش، با نحوه ساخت تاپل، دسترسی به عناصر، برش، پیمایش، متدهای کاربردی و تفاوت Tuple و List در پایتون آشنا می‌شویم.

تاپل در پایتون چیست؟

تاپل مجموعه‌ای از مقادیر است که معمولاً با استفاده از پرانتز () تعریف می‌شود. عناصر تاپل می‌توانند از انواع داده مختلف باشند.

person = ("Ali", 25, True)

print(person)
print(type(person))

خروجی:

('Ali', 25, True)
<class 'tuple'>

در این مثال، تاپل شامل سه مقدار است:

  • نام: Ali

  • سن: 25

  • وضعیت: True

تاپل می‌تواند شامل رشته، عدد، مقدار بولی و حتی مجموعه‌های دیگری مانند لیست و دیکشنری باشد.

data = ("Python", 3.14, 10, False)

print(data)

خروجی:

('Python', 3.14, 10, False)

روش‌های ساخت تاپل در پایتون

ساخت تاپل با پرانتز

رایج‌ترین روش تعریف تاپل استفاده از پرانتز است.

colors = ("red", "green", "blue")

print(colors)

خروجی:

('red', 'green', 'blue')

ساخت تاپل بدون پرانتز

در پایتون، وجود ویرگول برای ساخت تاپل اهمیت دارد و استفاده از پرانتز همیشه ضروری نیست.

numbers = 10, 20, 30

print(numbers)
print(type(numbers))

خروجی:

(10, 20, 30)
<class 'tuple'>

ساخت تاپل تک‌عضوی

برای ساخت تاپل با یک عنصر باید بعد از آن ویرگول قرار دهیم.

item = ("Python",)

print(item)
print(type(item))

خروجی:

('Python',)
<class 'tuple'>

اگر ویرگول را حذف کنیم، نتیجه یک رشته خواهد بود، نه تاپل.

item = ("Python")

print(type(item))

خروجی:

<class 'str'>

بنابراین، در تاپل تک‌عضوی، ویرگول مهم‌تر از پرانتز است.

دسترسی به عناصر تاپل

برای دسترسی به عناصر تاپل از اندیس (Index) استفاده می‌کنیم. شماره‌گذاری عناصر از صفر شروع می‌شود.

languages = ("Python", "Java", "CSharp", "JavaScript")

print(languages[0])
print(languages[1])
print(languages[3])

خروجی:

Python
Java
JavaScript

استفاده از اندیس منفی

اندیس منفی برای دسترسی به عناصر از انتهای تاپل استفاده می‌شود.

languages = ("Python", "Java", "CSharp", "JavaScript")

print(languages[-1])
print(languages[-2])

خروجی:

JavaScript
CSharp

اگر اندیسی خارج از محدوده تاپل انتخاب کنید، پایتون خطای IndexError ایجاد می‌کند.

برش تاپل با Slicing

با استفاده از برش می‌توانیم بخشی از عناصر تاپل را استخراج کنیم.

ساختار کلی:

tuple_name[start:stop:step]
  • start: اندیس شروع

  • stop: اندیس پایان که در نتیجه قرار نمی‌گیرد.

  • step: فاصله بین اندیس‌های انتخاب‌شده

مثال:

numbers = (10, 20, 30, 40, 50, 60)

print(numbers[1:4])
print(numbers[:3])
print(numbers[3:])
print(numbers[::2])

خروجی:

(20, 30, 40)
(10, 20, 30)
(40, 50, 60)
(10, 30, 50)

برش تاپل، یک تاپل جدید برمی‌گرداند و تاپل اصلی را تغییر نمی‌دهد.

چرا عناصر تاپل قابل تغییر نیستند؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تاپل، تغییرناپذیری (Immutability) آن است. پس از ایجاد تاپل، نمی‌توان مستقیماً مقدار یکی از عناصر آن را تغییر داد.

کد زیر خطا ایجاد می‌کند:

numbers = (10, 20, 30)

numbers[0] = 100

خروجی خطایی از نوع TypeError خواهد بود، زیرا تاپل از انتساب مقدار جدید به یک عنصر پشتیبانی نمی‌کند.

اگر به مجموعه‌ای از مقادیر قابل تغییر نیاز داشته باشیم، می‌توانیم از لیست استفاده کنیم.

numbers = [10, 20, 30]

numbers[0] = 100

print(numbers)

خروجی:

[100, 20, 30]

نکته مهم: تغییرناپذیری تاپل به این معنی نیست که تمام اشیای داخل آن الزاماً تغییرناپذیر هستند. برای مثال، اگر تاپل شامل یک لیست باشد، می‌توانیم عناصر همان لیست را تغییر دهیم.

data = (10, [20, 30], 40)

data[1].append(50)

print(data)

خروجی:

(10, [20, 30, 50], 40)

در این مثال، خود تاپل تغییر نکرده است؛ بلکه لیست داخل آن تغییر کرده است.

پیمایش عناصر تاپل با حلقه

برای دسترسی به تمام عناصر تاپل می‌توانیم از حلقه for استفاده کنیم.

languages = ("Python", "Java", "CSharp")

for language in languages:
    print(language)

خروجی:

Python
Java
CSharp

اگر به اندیس و مقدار هر عنصر نیاز داشته باشیم، می‌توانیم از enumerate() استفاده کنیم.

languages = ("Python", "Java", "CSharp")

for index, language in enumerate(languages):
    print(index, language)

خروجی:

0 Python
1 Java
2 CSharp

این روش زمانی مفید است که بخواهیم علاوه بر مقدار هر عنصر، موقعیت آن را نیز بدانیم.

تعداد عناصر تاپل با len()

تابع len() تعداد عناصر تاپل را برمی‌گرداند.

numbers = (10, 20, 30, 40, 50)

print(len(numbers))

خروجی:

5

اگر تاپل خالی باشد، طول آن صفر خواهد بود.

empty_tuple = ()

print(len(empty_tuple))

خروجی:

0

جست‌وجو در تاپل با in و not in

برای بررسی وجود یک مقدار در تاپل می‌توانیم از عملگرهای in و not in استفاده کنیم.

languages = ("Python", "Java", "CSharp")

print("Python" in languages)
print("PHP" in languages)
print("PHP" not in languages)

خروجی:

True
False
True

این عملگرها زمانی کاربرد دارند که بخواهیم قبل از انجام یک عملیات، وجود یک مقدار را بررسی کنیم.

مثال:

allowed_roles = ("admin", "manager", "user")

role = input("Enter your role: ").strip().lower()

if role in allowed_roles:
    print("Access role recognized.")
else:
    print("Unknown role.")

در این مثال، نقش واردشده با مقادیر موجود در تاپل مقایسه می‌شود. البته این بررسی به‌تنهایی برای پیاده‌سازی امنیت و کنترل دسترسی کافی نیست.

متدهای مهم تاپل

تاپل متدهای داخلی کمتری نسبت به لیست دارد، زیرا عناصر آن قابل تغییر نیستند. دو متد مهم آن count() و index() هستند.

متد count()

تعداد دفعات تکرار یک مقدار را مشخص می‌کند.

numbers = (10, 20, 10, 30, 10, 40)

print(numbers.count(10))
print(numbers.count(20))

خروجی:

3
1

متد index()

اندیس اولین رخداد یک مقدار را برمی‌گرداند.

languages = ("Python", "Java", "CSharp", "Java")

print(languages.index("Java"))

خروجی:

1

اگر مقدار موردنظر وجود نداشته باشد، متد index() خطای ValueError ایجاد می‌کند.

تبدیل لیست به تاپل و تاپل به لیست

گاهی لازم است نوع مجموعه را تغییر دهیم. پایتون برای این کار توابع tuple() و list() را ارائه می‌کند.

تبدیل لیست به تاپل

languages = ["Python", "Java", "CSharp"]

result = tuple(languages)

print(result)
print(type(result))

خروجی:

('Python', 'Java', 'CSharp')
<class 'tuple'>

تبدیل تاپل به لیست

numbers = (10, 20, 30)

result = list(numbers)

print(result)
print(type(result))

خروجی:

[10, 20, 30]
<class 'list'>

اگر بخواهیم یک مجموعه را تغییر دهیم، می‌توانیم آن را به لیست تبدیل کنیم، تغییرات را انجام دهیم و در صورت نیاز دوباره به تاپل تبدیل کنیم.

numbers = (10, 20, 30)

temp = list(numbers)
temp.append(40)

numbers = tuple(temp)

print(numbers)

خروجی:

(10, 20, 30, 40)

در این مثال، تاپل اولیه تغییر نکرده است؛ یک لیست جدید ساخته شده و سپس تاپل جدیدی به متغیر نسبت داده شده است.

باز کردن عناصر تاپل با Unpacking

Unpacking به معنی اختصاص دادن عناصر یک مجموعه به چند متغیر است.

person = ("Ali", 25, "Tehran")

name, age, city = person

print(name)
print(age)
print(city)

خروجی:

Ali
25
Tehran

تعداد متغیرها باید با تعداد عناصر تاپل مطابقت داشته باشد، مگر اینکه از روش‌هایی مانند * استفاده کنیم.

استفاده از ستاره در Unpacking

با * می‌توانیم چند عنصر باقی‌مانده را در یک لیست دریافت کنیم.

numbers = (10, 20, 30, 40, 50)

first, *middle, last = numbers

print(first)
print(middle)
print(last)

خروجی:

10
[20, 30, 40]
50

در این مثال، متغیر middle یک لیست شامل عناصر میانی خواهد بود.

تاپل تودرتو (Nested Tuple)

تاپل می‌تواند شامل تاپل‌های دیگری نیز باشد. به این ساختار تاپل تودرتو گفته می‌شود.

students = (
    ("Ali", 18),
    ("Sara", 20),
    ("Reza", 19)
)

print(students[0])
print(students[1][0])
print(students[2][1])

خروجی:

('Ali', 18)
Sara
19

در این مثال:

  • students[0] اولین تاپل داخلی را برمی‌گرداند.

  • students[1][0] نام دانشجوی دوم را برمی‌گرداند.

  • students[2][1] سن دانشجوی سوم را برمی‌گرداند.

برای پیمایش تمام اطلاعات نیز می‌توانیم از حلقه استفاده کنیم.

students = (
    ("Ali", 18),
    ("Sara", 20),
    ("Reza", 19)
)

for name, age in students:
    print(f"Name: {name}, Age: {age}")

خروجی:

Name: Ali, Age: 18
Name: Sara, Age: 20
Name: Reza, Age: 19

تفاوت لیست و تاپل در پایتون

لیست و تاپل هر دو برای نگهداری چند مقدار استفاده می‌شوند، اما تفاوت‌های مهمی دارند.

ویژگی

List

Tuple

نماد رایج

[]

()

تغییر عناصر

امکان‌پذیر

امکان‌پذیر نیست

افزودن و حذف عناصر

دارای متدهای مربوط

پشتیبانی نمی‌شود

ترتیب عناصر

حفظ می‌شود

حفظ می‌شود

مقادیر تکراری

مجاز

مجاز

متدهای تغییر‌دهنده مجموعه

متعدد

ندارد

کاربرد رایج

داده‌های قابل تغییر

مجموعه‌های ثابت

مثال:

# List
colors = ["red", "green"]
colors.append("blue")

print(colors)

# Tuple
fixed_colors = ("red", "green")

print(fixed_colors)

خروجی:

['red', 'green', 'blue']
('red', 'green')

چه زمانی از تاپل استفاده کنیم؟

تاپل زمانی مناسب است که بخواهیم مجموعه‌ای مرتب از مقادیر را نگهداری کنیم و قصد تغییر مستقیم عناصر آن را نداشته باشیم.

برای مثال، مختصات یک نقطه را می‌توان با تاپل نمایش داد:

point = (10, 20)

x, y = point

print(f"X: {x}")
print(f"Y: {y}")

خروجی:

X: 10
Y: 20

در مقابل، اگر مجموعه‌ای از محصولات داریم که ممکن است به آن محصول اضافه کنیم یا محصولی را حذف کنیم، معمولاً لیست انتخاب مناسب‌تری است.

نکته: تاپل‌ها در برخی شرایط می‌توانند به‌عنوان کلید دیکشنری استفاده شوند، اما فقط زمانی که تمام عناصر آن‌ها قابل هش‌کردن (Hashable) باشند. برای مثال، تاپل شامل اعداد می‌تواند کلید باشد، ولی تاپل شامل لیست نمی‌تواند کلید دیکشنری باشد.

تمرین‌های تاپل در پایتون

برای تثبیت مطالب، تمرین‌های زیر را انجام دهید.

تمرین ۱: ساخت تاپل

یک تاپل شامل نام سه زبان برنامه‌نویسی بسازید و هر سه مقدار را با استفاده از print() نمایش دهید.

تمرین ۲: دسترسی به عناصر

تاپل زیر را در نظر بگیرید:

numbers = (10, 20, 30, 40, 50)

برنامه‌ای بنویسید که موارد زیر را نمایش دهد:

  • اولین عنصر

  • آخرین عنصر

  • سه عنصر اول

  • تعداد عناصر تاپل

تمرین ۳: شمارش مقادیر

تاپل زیر را در نظر بگیرید:

numbers = (1, 2, 3, 2, 4, 2, 5)

با استفاده از count() تعداد دفعات تکرار عدد 2 را نمایش دهید.

تمرین ۴: تبدیل تاپل به لیست

تاپل زیر را به لیست تبدیل کنید، عدد 40 را به آن اضافه کنید و سپس نتیجه را دوباره به تاپل تبدیل کنید.

numbers = (10, 20, 30)

تمرین ۵: Unpacking

تاپل زیر را به سه متغیر اختصاص دهید و مقادیر را در قالب یک جمله نمایش دهید.

person = ("Sara", 22, "Tehran")

خروجی مورد انتظار:

Sara is 22 years old and lives in Tehran.

تمرین ۶: اطلاعات دانشجویان

یک تاپل تودرتو شامل اطلاعات سه دانشجو بسازید. اطلاعات هر دانشجو شامل نام و سن باشد. سپس با استفاده از حلقه for اطلاعات همه دانشجویان را نمایش دهید.

جمع‌بندی

در این مقاله با تاپل در پایتون و کاربردهای آن آشنا شدیم. یاد گرفتیم چگونه تاپل بسازیم، با اندیس و Slicing به عناصر آن دسترسی پیدا کنیم، با حلقه‌ها عناصر را پیمایش کنیم و با متدهای count() و index() مقادیر را بررسی کنیم. همچنین روش تبدیل لیست به تاپل، تبدیل تاپل به لیست، Unpacking و ساخت تاپل‌های تودرتو را بررسی کردیم.

مهم‌ترین نکته این است که تاپل برای نگهداری مجموعه‌ای مرتب از مقادیر که نباید مستقیماً تغییر کنند مناسب است، درحالی‌که لیست برای مجموعه‌های قابل تغییر کاربرد بیشتری دارد.

۱۰

نظرات

کد در دسترس نیست

هنوز نظری ثبت نشده است.