آکادمی بنو/آموزش پایتون

رشته‌ها در پایتون

بهنام نوبخت · ۱۴۰۵/۸/۹

رشته‌ها (Strings) یکی از مهم‌ترین انواع داده در پایتون هستند و برای ذخیره و پردازش متن استفاده می‌شوند. در برنامه‌های واقعی، معمولاً لازم است متن‌ها را جست‌وجو کنیم، بخش‌هایی از آن‌ها را استخراج کنیم، فاصله‌های اضافی را حذف کنیم، حروف را تغییر دهیم یا اطلاعات را از یک رشته به چند بخش تقسیم کنیم. پایتون متدهای متنوعی برای انجام این کارها در اختیار ما قرار می‌دهد. در این آموزش، با مهم‌ترین قابلیت‌های رشته‌ها در پایتون آشنا می‌شویم و کاربرد آن‌ها را با مثال‌های ساده و عملی یاد می‌گیریم.

مرور کوتاه رشته‌ها در پایتون

رشته مجموعه‌ای از کاراکترها است که داخل کوتیشن تکی، کوتیشن دوتایی یا سه کوتیشن قرار می‌گیرد.

name = "Ali"
message = 'Hello Python'
description = """This is
a multi-line string."""

print(name)
print(message)
print(description)

خروجی:

Ali
Hello Python
This is
a multi-line string.

برای مشاهده نوع داده یک متغیر می‌توانیم از تابع type() استفاده کنیم:

text = "Python"

print(type(text))

خروجی:

<class 'str'>

تبدیل حروف بزرگ و کوچک

پایتون متدهایی دارد که برای تغییر حروف انگلیسی به حروف بزرگ یا کوچک استفاده می‌شوند.

متد upper()

تمام حروف انگلیسی را به حروف بزرگ تبدیل می‌کند.

text = "Hello Python"

print(text.upper())

خروجی:

HELLO PYTHON

متد lower()

تمام حروف انگلیسی را به حروف کوچک تبدیل می‌کند.

text = "HELLO PYTHON"

print(text.lower())

خروجی:

hello python

متد capitalize()

اولین حرف رشته را بزرگ و بقیه حروف را کوچک می‌کند.

text = "hello PYTHON"

print(text.capitalize())

خروجی:

Hello python

متد title()

حرف اول هر کلمه را بزرگ می‌کند.

text = "learn python programming"

print(text.title())

خروجی:

Learn Python Programming

نکته: این متدها برای حروف انگلیسی کاربرد مشخصی دارند؛ حروف فارسی مانند «الف» و «ب» حالت بزرگ و کوچک ندارند.

حذف فاصله‌های اضافی با strip()

گاهی رشته‌ها در ابتدا یا انتهای خود فاصله دارند. متدهای strip()، lstrip() و rstrip() برای حذف این فاصله‌ها استفاده می‌شوند.

متد strip()

فاصله‌های ابتدا و انتهای رشته را حذف می‌کند.

text = "   Hello Python   "

print(text.strip())

خروجی:

Hello Python

متد lstrip()

فقط فاصله‌های ابتدای رشته را حذف می‌کند.

text = "   Hello Python   "

print(text.lstrip())

متد rstrip()

فقط فاصله‌های انتهای رشته را حذف می‌کند.

text = "   Hello Python   "

print(text.rstrip())

این متدها برای پاک‌سازی اطلاعاتی که کاربر وارد می‌کند بسیار مفید هستند.

مثال کاربردی:

username = input("Enter your username: ")

username = username.strip()

print("Username:", username)

با این کار، فاصله‌های ابتدا و انتهای نام کاربری حذف می‌شوند.

جست‌وجو در رشته‌ها

برای پیدا کردن یک کلمه یا کاراکتر در رشته، می‌توانیم از متدهای find()، index() و count() استفاده کنیم.

متد find()

موقعیت اولین رخداد یک عبارت را برمی‌گرداند. شماره‌گذاری کاراکترها از صفر شروع می‌شود.

text = "I love Python"

print(text.find("Python"))
print(text.find("love"))
print(text.find("Java"))

خروجی:

7
2
-1

اگر عبارت پیدا نشود، مقدار -1 برگردانده می‌شود.

متد index()

مانند find() موقعیت عبارت را برمی‌گرداند، اما اگر عبارت وجود نداشته باشد، خطای ValueError ایجاد می‌کند.

text = "I love Python"

print(text.index("Python"))

خروجی:

7

برای جست‌وجویی که احتمال دارد نتیجه‌ای نداشته باشد، معمولاً find() گزینه ساده‌تری است.

متد count()

تعداد دفعات تکرار یک عبارت را مشخص می‌کند.

text = "python is easy and python is popular"

print(text.count("python"))

خروجی:

2

این جست‌وجو به بزرگی و کوچکی حروف حساس است؛ بنابراین Python و python یکسان محسوب نمی‌شوند.

بررسی شروع و پایان رشته

متدهای startswith() و endswith() مشخص می‌کنند که رشته با یک عبارت شروع یا به آن ختم می‌شود یا خیر.

filename = "report.pdf"

print(filename.startswith("report"))
print(filename.endswith(".pdf"))
print(filename.endswith(".jpg"))

خروجی:

True
True
False

مثال کاربردی برای بررسی پسوند فایل:

filename = "image.png"

if filename.endswith(".png"):
    print("This is a PNG image.")
else:
    print("Unknown file type.")

خروجی:

This is a PNG image.

توجه داشته باشید که بررسی پسوند به‌تنهایی روش امن و کاملی برای تشخیص نوع واقعی فایل نیست؛ برای این کار باید محتوای فایل نیز بررسی شود.

جایگزینی متن با replace()

متد replace() برای جایگزین کردن بخشی از رشته استفاده می‌شود.

text = "I like Java"

result = text.replace("Java", "Python")

print(result)

خروجی:

I like Python

می‌توانیم تعداد جایگزینی‌ها را نیز محدود کنیم:

text = "apple apple apple"

print(text.replace("apple", "orange", 2))

خروجی:

orange orange apple

در این مثال، فقط دو مورد اول جایگزین شده‌اند.

تقسیم رشته با split()

متد split() یک رشته را به چند بخش تقسیم می‌کند و نتیجه را به‌صورت لیست برمی‌گرداند.

text = "Python,Java,CSharp"

languages = text.split(",")

print(languages)

خروجی:

['Python', 'Java', 'CSharp']

در این مثال، ویرگول جداکننده بخش‌ها است.

اگر جداکننده مشخص نکنیم، پایتون متن را بر اساس فاصله‌های متوالی و سایر فاصله‌های سفید تقسیم می‌کند.

text = "Learn   Python   today"

words = text.split()

print(words)

خروجی:

['Learn', 'Python', 'today']

این متد برای پردازش اطلاعاتی که با کاما، فاصله یا جداکننده‌های دیگر ذخیره شده‌اند کاربرد زیادی دارد.

اتصال رشته‌ها با join()

متد join() برای اتصال چند رشته به یک رشته واحد استفاده می‌شود.

words = ["Learn", "Python", "today"]

sentence = " ".join(words)

print(sentence)

خروجی:

Learn Python today

می‌توانیم از جداکننده‌های دیگری هم استفاده کنیم:

languages = ["Python", "Java", "CSharp"]

print(", ".join(languages))
print("-".join(languages))

خروجی:

Python, Java, CSharp
Python-Java-CSharp

نکته مهم: اعضای لیست باید رشته باشند. اگر لیست شامل اعداد باشد، ابتدا باید آن‌ها را به رشته تبدیل کنیم.

numbers = [10, 20, 30]

result = "-".join(str(number) for number in numbers)

print(result)

خروجی:

10-20-30

استخراج بخشی از رشته با Slicing

با برش رشته یا Slicing می‌توانیم بخشی از متن را استخراج کنیم.

ساختار کلی:

text[start:stop:step]
  • start: موقعیت شروع

  • stop: موقعیت پایان که در نتیجه قرار نمی‌گیرد.

  • step: فاصله بین موقعیت‌های انتخاب‌شده

مثال:

text = "Python"

print(text[0:2])
print(text[2:6])
print(text[:3])
print(text[3:])

خروجی:

Py
thon
Pyt
hon

استفاده از اندیس منفی

اندیس منفی از انتهای رشته محاسبه می‌شود.

text = "Python"

print(text[-1])
print(text[-2])
print(text[-3:])

خروجی:

n
o
hon

برعکس کردن رشته

با استفاده از [::-1] می‌توانیم رشته را از انتها به ابتدا بخوانیم.

text = "Python"

print(text[::-1])

خروجی:

nohtyP

قالب‌بندی رشته‌ها با f-string

گاهی لازم است مقدار متغیرها را داخل یک متن قرار دهیم. یکی از روش‌های خوانا و رایج در پایتون استفاده از f-string است.

name = "Ali"
age = 25

message = f"My name is {name} and I am {age} years old."

print(message)

خروجی:

My name is Ali and I am 25 years old.

حرف f قبل از کوتیشن به پایتون می‌گوید که عبارت‌های داخل آکولاد باید ارزیابی شوند.

انجام محاسبات در f-string

price = 100
quantity = 3

print(f"Total price: {price * quantity}")

خروجی:

Total price: 300

نمایش اعداد اعشاری

می‌توانیم تعداد رقم‌های اعشار را مشخص کنیم.

price = 123.4567

print(f"Price: {price:.2f}")

خروجی:

Price: 123.46

عبارت :.2f عدد را با دو رقم اعشار نمایش می‌دهد.

بررسی محتوای رشته با متدهای شرطی

پایتون متدهایی دارد که نوع محتوای رشته را بررسی می‌کنند و نتیجه آن‌ها True یا False است.

متد isalpha()

بررسی می‌کند که تمام کاراکترها حروف باشند و رشته خالی نباشد.

print("Python".isalpha())
print("Python3".isalpha())

خروجی:

True
False

متد isdigit()

بررسی می‌کند که همه کاراکترها رقم باشند.

print("12345".isdigit())
print("123abc".isdigit())

خروجی:

True
False

متد isalnum()

بررسی می‌کند که تمام کاراکترها حروف یا ارقام باشند.

print("Python123".isalnum())
print("Python 123".isalnum())

خروجی:

True
False

در مثال دوم، وجود فاصله باعث می‌شود نتیجه False باشد.

متد isspace()

بررسی می‌کند که تمام کاراکترها فاصله یا کاراکترهای سفید باشند و رشته خالی نباشد.

print("   ".isspace())
print("Hello".isspace())

خروجی:

True
False

این متدها برای اعتبارسنجی اولیه ورودی کاربران مفید هستند، اما برای اعتبارسنجی کامل نام، رمز عبور یا شماره تلفن کافی نیستند.

طول رشته با len()

تابع len() تعداد کاراکترهای رشته را برمی‌گرداند.

text = "Python"

print(len(text))

خروجی:

6

مثال برای بررسی طول نام کاربری:

username = input("Enter username: ").strip()

if len(username) >= 4:
    print("Username is valid.")
else:
    print("Username must have at least 4 characters.")

این مثال فقط طول نام کاربری را بررسی می‌کند و اعتبارسنجی کامل انجام نمی‌دهد.

رشته‌ها در پایتون تغییرناپذیر هستند

رشته‌ها در پایتون از نوع داده‌های تغییرناپذیر یا Immutable هستند. یعنی پس از ایجاد یک رشته، نمی‌توان مستقیماً یکی از کاراکترهای آن را تغییر داد.

کد زیر خطا ایجاد می‌کند:

text = "Python"

text[0] = "J"

برای تغییر متن، باید رشته جدیدی بسازیم:

text = "Python"

text = "J" + text[1:]

print(text)

خروجی:

Jython

در این مثال، رشته جدیدی ساخته شده و متغیر text به آن اشاره می‌کند.

همچنین متدهایی مانند upper() و replace() رشته اصلی را مستقیماً تغییر نمی‌دهند؛ بلکه رشته جدیدی برمی‌گردانند.

text = "python"

text.upper()

print(text)

خروجی:

python

برای ذخیره نتیجه باید آن را به متغیر نسبت دهیم:

text = text.upper()

print(text)

خروجی:

PYTHON

مثال عملی؛ پاک‌سازی و پردازش نام کاربر

فرض کنید می‌خواهیم نام کاربر را دریافت کنیم، فاصله‌های اضافی را حذف کنیم و آن را در یک پیام نمایش دهیم.

name = input("Enter your name: ")

name = name.strip()

if name:
    print(f"Hello, {name.title()}!")
else:
    print("Name cannot be empty.")

نمونه ورودی:

   ali   

خروجی:

Hello, Ali!

در این برنامه:

  • input() نام کاربر را دریافت می‌کند.

  • strip() فاصله‌های ابتدا و انتها را حذف می‌کند.

  • if name بررسی می‌کند که رشته خالی نباشد.

  • title() حرف اول کلمه را بزرگ می‌کند.

  • f-string نام کاربر را در پیام قرار می‌دهد.

توجه کنید که title() برای نام‌های فارسی ضرورتی ندارد و برای نام‌های چندبخشی یا نام‌هایی با شیوه نگارش خاص نیز همیشه نتیجه دلخواه را تولید نمی‌کند.

تمرین‌های رشته‌ها در پایتون

برای تسلط بر متدهای رشته‌ای، تمرین‌های زیر را حل کنید. بهتر است ابتدا بدون مشاهده راه‌حل، برنامه خود را بنویسید.

تمرین ۱: تبدیل حروف

برنامه‌ای بنویسید که یک متن دریافت کند و نسخه حروف بزرگ و کوچک آن را نمایش دهد.

نمونه ورودی:

Hello Python

خروجی مورد انتظار:

HELLO PYTHON
hello python

تمرین ۲: شمارش یک کلمه

برنامه‌ای بنویسید که یک متن و یک کلمه دریافت کند و تعداد دفعات تکرار آن کلمه را نمایش دهد.

نمونه ورودی:

Text: python is easy and python is useful
Word: python

خروجی مورد انتظار:

2

تمرین ۳: جایگزینی متن

برنامه‌ای بنویسید که تمام رخدادهای یک کلمه را با کلمه دیگری جایگزین کند.

نمونه:

I like Java

خروجی مورد انتظار پس از جایگزینی Java با Python:

I like Python

تمرین ۴: بررسی نام کاربری

برنامه‌ای بنویسید که نام کاربری را دریافت کند، فاصله‌های ابتدا و انتهای آن را حذف کند و بررسی کند که حداقل ۵ کاراکتر داشته باشد.

تمرین ۵: برعکس کردن رشته

برنامه‌ای بنویسید که یک رشته دریافت کند و آن را از انتها به ابتدا نمایش دهد.

نمونه ورودی:

Python

خروجی مورد انتظار:

nohtyP

تمرین ۶: جدا کردن کلمات

برنامه‌ای بنویسید که یک جمله دریافت کند، آن را به کلمات جداگانه تقسیم کند و هر کلمه را در یک خط نمایش دهد.

راهنمایی: از split() و یک حلقه for استفاده کنید.

جمع‌بندی

در این آموزش با قابلیت‌های پیشرفته‌تر رشته‌ها در پایتون آشنا شدیم. متدهای upper() و lower() برای تغییر حروف، strip() برای حذف فاصله‌های ابتدا و انتها، find() و count() برای جست‌وجو، replace() برای جایگزینی، split() برای تقسیم متن و join() برای اتصال رشته‌ها کاربرد دارند. همچنین روش استخراج بخش‌هایی از متن با Slicing، قالب‌بندی با f-string، بررسی محتوای رشته و مفهوم تغییرناپذیری رشته‌ها را یاد گرفتیم.

تسلط بر این قابلیت‌ها به شما کمک می‌کند ورودی کاربران را بهتر پردازش کنید و برنامه‌های کاربردی‌تری با پایتون بنویسید.

۲۰

نظرات

کد در دسترس نیست

هنوز نظری ثبت نشده است.