آکادمی بنو/آموزش پایتون

دیکشنری در پایتون

بهنام نوبخت · ۱۴۰۵/۸/۱۵

دیکشنری (Dictionary) یکی از انواع داده پرکاربرد در پایتون است که برای ذخیره اطلاعات به‌صورت کلید و مقدار (Key-Value) استفاده می‌شود. برخلاف لیست و تاپل که معمولاً برای دسترسی به عناصر از اندیس استفاده می‌کنیم، در دیکشنری می‌توانیم با استفاده از یک کلید مشخص به مقدار موردنظر دسترسی پیدا کنیم. برای مثال، می‌توانیم نام، سن، ایمیل و شهر یک کاربر را در یک دیکشنری ذخیره کنیم. در این آموزش، با نحوه ساخت دیکشنری، دسترسی به مقادیر، افزودن و حذف اطلاعات، پیمایش عناصر، متدهای کاربردی و دیکشنری‌های تودرتو در پایتون آشنا می‌شویم.

دیکشنری در پایتون چیست؟

دیکشنری مجموعه‌ای از داده‌ها است که هر داده در آن به‌صورت یک جفت کلید و مقدار ذخیره می‌شود.

ساختار کلی دیکشنری به این شکل است:

dictionary = {
    "key1": "value1",
    "key2": "value2"
}

برای مثال، اطلاعات یک کاربر را در نظر بگیرید:

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "city": "Tehran"
}

print(user)

خروجی:

{'name': 'Ali', 'age': 25, 'city': 'Tehran'}

در این مثال:

  • name کلید و Ali مقدار آن است.

  • age کلید و 25 مقدار آن است.

  • city کلید و Tehran مقدار آن است.

کلیدها در یک دیکشنری باید یکتا باشند. اگر کلید یکسانی را چند بار تعریف کنیم، مقدار آخر آن کلید در دیکشنری باقی می‌ماند.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "age": 30
}

print(user)

خروجی:

{'name': 'Ali', 'age': 30}

روش‌های ساخت دیکشنری

ساخت دیکشنری با آکولاد

رایج‌ترین روش ساخت دیکشنری استفاده از {} است.

product = {
    "name": "Laptop",
    "price": 500,
    "available": True
}

print(product)

خروجی:

{'name': 'Laptop', 'price': 500, 'available': True}

مقادیر دیکشنری می‌توانند از انواع مختلف داده باشند؛ مانند رشته، عدد، مقدار بولی، لیست، تاپل یا حتی یک دیکشنری دیگر.

ساخت دیکشنری خالی

برای ایجاد یک دیکشنری خالی می‌توانیم از {} استفاده کنیم.

user = {}

user["name"] = "Sara"
user["age"] = 22

print(user)

خروجی:

{'name': 'Sara', 'age': 22}

ساخت دیکشنری با dict()

روش دیگر استفاده از تابع dict() است.

user = dict(name="Ali", age=25, city="Tehran")

print(user)

خروجی:

{'name': 'Ali', 'age': 25, 'city': 'Tehran'}

در این روش، نام کلیدها باید شناسه‌های معتبر پایتون باشند؛ برای کلیدهایی مانند "first-name" یا "user age" باید از روش آکولاد استفاده کنیم.

دسترسی به مقادیر دیکشنری

برای دریافت مقدار یک کلید می‌توانیم از براکت [] استفاده کنیم.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "city": "Tehran"
}

print(user["name"])
print(user["age"])

خروجی:

Ali
25

اگر کلید موردنظر وجود نداشته باشد، استفاده از براکت خطای KeyError ایجاد می‌کند.

برای جلوگیری از این مشکل می‌توانیم از متد get() استفاده کنیم.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

print(user.get("name"))
print(user.get("email"))
print(user.get("email", "Not provided"))

خروجی:

Ali
None
Not provided

اگر کلید وجود نداشته باشد، get() به‌صورت پیش‌فرض None برمی‌گرداند. همچنین می‌توانیم مقدار پیش‌فرض دلخواهی برای آن تعیین کنیم.

افزودن و تغییر مقادیر دیکشنری

دیکشنری قابل تغییر است؛ بنابراین می‌توانیم اطلاعات جدید به آن اضافه کنیم یا مقادیر قبلی را تغییر دهیم.

افزودن یک کلید جدید

اگر کلید وجود نداشته باشد، مقداردهی آن باعث اضافه شدن یک جفت جدید می‌شود.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

user["city"] = "Tehran"

print(user)

خروجی:

{'name': 'Ali', 'age': 25, 'city': 'Tehran'}

تغییر مقدار یک کلید

اگر کلید از قبل وجود داشته باشد، مقدار آن تغییر می‌کند.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

user["age"] = 26

print(user)

خروجی:

{'name': 'Ali', 'age': 26}

افزودن یا به‌روزرسانی چند مقدار با update()

متد update() برای افزودن چند کلید یا تغییر مقادیر موجود استفاده می‌شود.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

user.update({
    "age": 26,
    "city": "Tehran"
})

print(user)

خروجی:

{'name': 'Ali', 'age': 26, 'city': 'Tehran'}

در این مثال، سن تغییر کرده و کلید city نیز اضافه شده است.

حذف اطلاعات از دیکشنری

پایتون روش‌های مختلفی برای حذف کلیدها و مقادیر دیکشنری ارائه می‌کند.

استفاده از pop()

متد pop() یک کلید را حذف می‌کند و مقدار مربوط به آن را برمی‌گرداند.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "city": "Tehran"
}

age = user.pop("age")

print(age)
print(user)

خروجی:

25
{'name': 'Ali', 'city': 'Tehran'}

اگر کلید وجود نداشته باشد، pop() بدون مقدار پیش‌فرض خطا ایجاد می‌کند. می‌توانیم مقدار پیش‌فرض تعیین کنیم:

user = {"name": "Ali"}

email = user.pop("email", "Not found")

print(email)

خروجی:

Not found

استفاده از del

با del می‌توانیم یک کلید را حذف کنیم.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

del user["age"]

print(user)

خروجی:

{'name': 'Ali'}

استفاده از clear()

متد clear() تمام عناصر دیکشنری را حذف می‌کند.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

user.clear()

print(user)

خروجی:

{}

تفاوت این روش‌ها در کاربرد آن‌ها است: pop() مقدار حذف‌شده را برمی‌گرداند، del یک کلید را حذف می‌کند و clear() تمام اطلاعات دیکشنری را پاک می‌کند.

بررسی وجود کلید در دیکشنری

برای بررسی وجود یک کلید می‌توانیم از عملگر in استفاده کنیم.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

print("name" in user)
print("email" in user)

خروجی:

True
False

به‌طور پیش‌فرض، عملگر in در دیکشنری کلیدها را بررسی می‌کند، نه مقادیر را.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25
}

print("Ali" in user)
print("Ali" in user.values())

خروجی:

False
True

برای بررسی وجود یک مقدار در دیکشنری از values() استفاده می‌کنیم.

پیمایش دیکشنری با حلقه for

می‌توانیم با استفاده از حلقه for روی کلیدها، مقادیر یا جفت‌های کلید و مقدار پیمایش انجام دهیم.

پیمایش کلیدها

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "city": "Tehran"
}

for key in user:
    print(key)

خروجی:

name
age
city

برای وضوح بیشتر، می‌توانیم از keys() استفاده کنیم.

for key in user.keys():
    print(key)

پیمایش مقادیر با values()

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "city": "Tehran"
}

for value in user.values():
    print(value)

خروجی:

Ali
25
Tehran

پیمایش کلیدها و مقادیر با items()

اگر به کلید و مقدار هر عنصر نیاز داشته باشیم، از items() استفاده می‌کنیم.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 25,
    "city": "Tehran"
}

for key, value in user.items():
    print(f"{key}: {value}")

خروجی:

name: Ali
age: 25
city: Tehran

این روش برای نمایش اطلاعات، گزارش‌گیری و پردازش داده‌ها بسیار کاربردی است.

تعداد عناصر دیکشنری با len()

تابع len() تعداد کلیدهای دیکشنری را برمی‌گرداند.

product = {
    "name": "Laptop",
    "price": 500,
    "brand": "Example"
}

print(len(product))

خروجی:

3

در این مثال، دیکشنری سه کلید دارد؛ بنابراین نتیجه 3 است.

دیکشنری تودرتو (Nested Dictionary)

دیکشنری می‌تواند شامل دیکشنری‌های دیگری نیز باشد. به این ساختار دیکشنری تودرتو گفته می‌شود.

برای مثال، اطلاعات چند کاربر را در نظر بگیرید:

users = {
    "user1": {
        "name": "Ali",
        "age": 25
    },
    "user2": {
        "name": "Sara",
        "age": 22
    }
}

print(users["user1"]["name"])
print(users["user2"]["age"])

خروجی:

Ali
22

برای دسترسی به اطلاعات هر کاربر، ابتدا کلید کاربر و سپس کلید اطلاعات موردنظر را مشخص می‌کنیم.

می‌توانیم با حلقه نیز اطلاعات را نمایش دهیم:

for user_id, user_info in users.items():
    print(f"ID: {user_id}")
    print(f"Name: {user_info['name']}")
    print(f"Age: {user_info['age']}")

خروجی:

ID: user1
Name: Ali
Age: 25
ID: user2
Name: Sara
Age: 22

دیکشنری‌های تودرتو برای نمایش داده‌هایی مانند کاربران، محصولات، سفارش‌ها و تنظیمات برنامه‌ها کاربرد دارند.

متد setdefault()

متد setdefault() مقدار یک کلید را برمی‌گرداند. اگر کلید وجود نداشته باشد، آن را با مقدار پیش‌فرض اضافه می‌کند.

user = {
    "name": "Ali"
}

age = user.setdefault("age", 25)

print(age)
print(user)

خروجی:

25
{'name': 'Ali', 'age': 25}

اگر کلید از قبل وجود داشته باشد، مقدار آن تغییر نمی‌کند.

user = {
    "name": "Ali",
    "age": 30
}

user.setdefault("age", 25)

print(user["age"])

خروجی:

30

این متد زمانی مفید است که بخواهیم برای کلیدهای ناموجود مقدار اولیه تعیین کنیم، بدون اینکه مقادیر موجود را بازنویسی کنیم.

ساخت دیکشنری با fromkeys()

متد fromkeys() یک دیکشنری جدید می‌سازد که کلیدهای آن از یک مجموعه گرفته می‌شوند و مقدار اولیه همه کلیدها یکسان است.

keys = ["name", "age", "city"]

user = dict.fromkeys(keys, None)

print(user)

خروجی:

{'name': None, 'age': None, 'city': None}

می‌توانیم به‌جای None مقدار دیگری قرار دهیم:

keys = ["product1", "product2", "product3"]

stock = dict.fromkeys(keys, 0)

print(stock)

خروجی:

{'product1': 0, 'product2': 0, 'product3': 0}

نکته: هنگام استفاده از fromkeys() بهتر است برای مقادیر قابل تغییر مانند لیست‌ها احتیاط کنید؛ زیرا ممکن است همه کلیدها به یک شیء مشترک اشاره کنند.

پیمایش و فیلتر کردن دیکشنری با Dictionary Comprehension

همان‌طور که در لیست‌ها از List Comprehension استفاده می‌کنیم، در پایتون می‌توانیم دیکشنری را نیز با یک عبارت فشرده بسازیم.

مثال: ساخت دیکشنری از اعداد و مربع آن‌ها.

squares = {number: number ** 2 for number in range(1, 6)}

print(squares)

خروجی:

{1: 1, 2: 4, 3: 9, 4: 16, 5: 25}

در این مثال، کلیدها اعداد ۱ تا ۵ و مقادیر، مربع آن‌ها هستند.

فیلتر کردن عناصر دیکشنری

فرض کنید قیمت چند محصول را داریم و می‌خواهیم فقط محصولات گران‌تر از ۱۰۰ را نگه داریم.

prices = {
    "book": 50,
    "keyboard": 150,
    "monitor": 300,
    "pen": 10
}

expensive = {
    name: price
    for name, price in prices.items()
    if price > 100
}

print(expensive)

خروجی:

{'keyboard': 150, 'monitor': 300}

Dictionary Comprehension زمانی مفید است که بخواهیم دیکشنری جدیدی را بر اساس داده‌های موجود بسازیم یا عناصر آن را فیلتر کنیم.

مثال عملی؛ مدیریت اطلاعات یک محصول

در این مثال، اطلاعات یک محصول را در دیکشنری ذخیره می‌کنیم، قیمت آن را تغییر می‌دهیم و سپس اطلاعات نهایی را نمایش می‌دهیم.

product = {
    "name": "Keyboard",
    "price": 800,
    "stock": 10
}

product["price"] = 900
product["brand"] = "Example"

for key, value in product.items():
    print(f"{key}: {value}")

خروجی:

name: Keyboard
price: 900
stock: 10
brand: Example

در این برنامه:

  • اطلاعات محصول با دیکشنری ذخیره شده است.

  • قیمت محصول تغییر کرده است.

  • کلید brand به دیکشنری اضافه شده است.

  • با items() تمام کلیدها و مقادیر نمایش داده می‌شوند.

این ساختار برای یادگیری نحوه نگهداری اطلاعات در برنامه‌های فروشگاهی مناسب است. در پروژه‌های واقعی، برای مدیریت داده‌های پیچیده‌تر معمولاً از ساختارهای دقیق‌تر، کلاس‌ها یا پایگاه داده نیز استفاده می‌شود.

تمرین‌های دیکشنری در پایتون

برای تسلط بر دیکشنری، تمرین‌های زیر را انجام دهید.

تمرین ۱: ساخت دیکشنری کاربر

یک دیکشنری بسازید که شامل نام، سن و شهر یک کاربر باشد. سپس نام و شهر او را چاپ کنید.

تمرین ۲: افزودن و تغییر اطلاعات

دیکشنری زیر را در نظر بگیرید:

product = {
    "name": "Mouse",
    "price": 300
}

قیمت محصول را به 350 تغییر دهید و کلید stock را با مقدار 20 اضافه کنید.

تمرین ۳: بررسی وجود کلید

برنامه‌ای بنویسید که بررسی کند آیا کلید email در دیکشنری کاربر وجود دارد یا خیر. اگر وجود نداشت، پیام مناسبی نمایش دهید.

تمرین ۴: شمارش عناصر

دیکشنری زیر را در نظر بگیرید و تعداد عناصر آن را نمایش دهید:

student = {
    "name": "Sara",
    "age": 21,
    "grade": 18.5,
    "city": "Tehran"
}

تمرین ۵: محاسبه مجموع قیمت‌ها

دیکشنری زیر شامل نام محصولات و قیمت آن‌ها است:

prices = {
    "book": 100,
    "pen": 20,
    "bag": 250
}

با استفاده از حلقه for و متد values() مجموع قیمت محصولات را محاسبه کنید.

خروجی مورد انتظار:

370

تمرین ۶: فیلتر کردن محصولات

دیکشنری قیمت محصولات را دریافت کنید و دیکشنری جدیدی بسازید که فقط محصولات با قیمت بیشتر از ۱۰۰ را شامل شود. برای این کار از Dictionary Comprehension استفاده کنید.

تمرین ۷: مدیریت اطلاعات دانشجویان

یک دیکشنری تودرتو برای سه دانشجو بسازید. اطلاعات هر دانشجو شامل نام و نمره باشد. سپس با حلقه for نام و نمره هر دانشجو را نمایش دهید.

جمع‌بندی

در این مقاله با دیکشنری در پایتون آشنا شدیم و یاد گرفتیم چگونه داده‌ها را به‌صورت کلید و مقدار ذخیره کنیم. روش‌های ساخت دیکشنری، دسترسی به اطلاعات، افزودن و تغییر مقادیر، حذف کلیدها، پیمایش با keys()، values() و items() و همچنین متدهای get()، update() و setdefault() را بررسی کردیم. در ادامه با دیکشنری‌های تودرتو و Dictionary Comprehension نیز آشنا شدیم.

مهم‌ترین نکته این است که دیکشنری برای نگهداری اطلاعاتی مناسب است که هر مقدار با یک کلید مشخص قابل دسترسی باشد. این ویژگی آن را به یکی از ساختارهای مهم برای مدیریت داده‌ها در برنامه‌های پایتون تبدیل می‌کند.

۱۰

نظرات

کد در دسترس نیست

هنوز نظری ثبت نشده است.